Namen

Familie

   Aronskelkfamilie - Araceae

Botanische naam
De geslachtsnaam 'Acorus' is afgeleid van het Griekse woord 'Acoron' de naam die Dioscorides al voor dit kruid gebruikte, op zijn beurt is dit woord weer afgeleid van het woord 'coreon' wat 'pupil' betekent, omdat het kruid wel werd toegepast bij oogkwalen. in het Grieks betekent de soortnaam 'kalamos' 'riet'.

Andere talen

• E: Sweet Sedge, Sweet Flag
• F: Acore (calame)
• D: Kalmus

Volksnamen

• Kalmus
• Maagwortel
• Zwanebrood

Geschiedenis
Wordt al genoemd in oude Egyptische teksten, in hoeverre het medicinaal werd gebruikt in onbekend, wel werd de aromatische olie uit de wortel gebruikt in parfums. in de bijbel wordt Kalmoes ook vermeldt, in Exodus 30:22-38, worden de grondstoffen opgegeven om een heilige zalfolie en heilig reukwerk te bereiden, in de zalfolie komen mirre, kaneel, kalmoes, kassia en olijfolie voor. Ook Dioscorides noemt het kruid. Zou zijn ingevoerd uit Azië door de Tartaren om hun drinkwater te zuiveren. Pas rond 1590 komt het in grote getale voor in o.a. Duitsland, in Engeland werd het rond 1596 geïntroduceerd. Binnen de traditionele Islamitische geneeskunst werd/wordt het toegepast bij maagzweren, leverinfecties, en in een kompres zou het een zweer aan de vinger van Mohammed hebben genezen. in de Middeleeuwen werd de plant toegepast als middel tegen de pest. Ook strooide men het gesnipperde blad op de vloer zodat er een heerlijke geur ontstond. Werd/Wordt veel toegevoegd aan allerlei kruidenbitters o.a. aan Sonnema Berenburg.

Botanie
Lid van de Aronskelkfamilie, en net als veel van zijn familieleden giftig. Een waterplant die wordt aangetroffen in sloten met stilstaand water. De ondergrondse wortelstok kan een lengte van 150 cm bereiken, van waaruit lange uitlopers naar beneden groeien. in Europa schiet de plant geen zaad, maar vermeerderd zich via de wortelstok.

Uit de wortelstok groeien vlezige, zwaardvormige, rechtopstaande bladeren in stevige bundels die tot 100 cm lang worden, aan het eind van de ondergrondse wortel ontstaat een bloeistengel die een stevige, cilindrische bloeikolf draagt van 10 cm lengte, die dicht bezet is met groengele bloemetjes. in Nederland een beschermde plant, maar plaatselijk nog algemeen aanwezig.

Gebruik
Een kwetsbare plant, gevoelig voor vervuiling, heeft een aangename geur, die aan mandarijnen doet denken, heeft dus een kalmerende invloed op het zenuwstelsel. Behoort tot de Amara aromatica. Heeft een voorkeur voor vochtige plaatsen.

Inhoudsstoffen

• Etherische olie (met asaron)
• Bitterstoffen
• Looistoffen
• Slijmstoffen
• Vitamine B4 (choline)
• Zetmeel

Werking

Spijsvertering
Combineert een verzachtende werking met een stimulerend effect van de bitterstoffen, een uitstekend middel dus tegen allerlei maagproblemen, zoals maagzweren, maagzuur, gastritis, dyspepsie. Verder stimuleert het de eetlust, helpt het bij uitputting en zwakheid, als de maag hierbij betrokken is. Ook bij koliek, verslijming van het darmkanaal en flatulentie, indigestie en galstoornissen. Verhoogt de maagsapafscheiding.

Gebruik
De gedroogde wortel wordt gebruikt om etherische olie van te maken en Ø (moedertinctuur). Voor de maaltijd genomen is Kalmoes eetlustopwekkend, na de maaltijd bevordert het de spijsvertering.

Overige
Kalmoestinctuur wordt toegevoegd aan tandpoeders, het versterkt het tandvlees en reinigt het mondslijmvlies. Men kan bij een slechte adem op de wortel kauwen. De wortelstok kan gekonfijt worden. in india wordt de damp van Kalmoesolie gebruikt als insectenbestrijder, bepaalde soorten worden er steriel van.

Let op! De Europese en Aziatische versie van de plant bevatten het kankerverwekkende cis-asaron, alleen de vorm die in Noord-Amerika en Siberië voorkomt is vrij van deze stof. De meeste medicinale preparaten die van Kalmoes gemaakt worden zijn ontdaan van deze inhoudsstof die overigens alleen in grote hoeveelheden schadelijk is, kijk wel uit met de etherische olie, gebruik deze niet medicinaal, enkel in een aromalampje.

Goede combinaties
Gaat heel goed samen met Gember en Wilde Yam bij flatulentische koliek. Bij maagklachten gaat het goed samen met Heemst en Moerasspirea.

Recepten

Infuus bij een slechte spijsvertering

• 10 gr Kalmoeswortel op een halve liter kokend water tien minuten laten trekken
• filtreren
• behoorlijk zoeten met suiker of honing en op smaak brengen met een beetje citroenschil
• Dit infuus drinken na de hoofdmaaltijden
• de aangegeven hoeveelheid is voldoende voor viermaal.

Reiniger voor de spijsvertering
10 gr Kalmoeswortel in kleine stukjes gesneden gedurende 5 dagen laten macereren in 50 ml 70% alcohol
uitpersen, filtreren en de likeur in een fles met druppelaar bewaren
dosering: 5 druppels voor de maaltijd innemen.

Het gebruik van Kalmoes als hallucinogeen
Er bestaan zwakke aanwijzingen dat de Cree-indianen uit Noordwest-Canada de wortels van de Amerikaanse Kalmoes (Acorus americana, lijkt in bijna alles op de Acorus calamus) kauwden voor het hallucinogene effect. in hoge dosis veroorzaakt het visuele hallucinaties en andere op LSD gelijkende effecten. De wortel wordt hiervoor gebruikt. Er wordt aangenomen dat het werkzame bestanddeel bestaat uit alfa-asarone en bèta-asarone. Er bestaat inderdaad overeenkomst in de chemische structuur tussen asarone en mescaline. Er is echter nog geen bewijs geleverd voor de psychoactieve werking van het kruid.

Magie

• Geslacht: Vrouwelijk
• Planeet: Maan
• Element: Water
• Krachten: Geluk, Genezen, Geld, Bescherming

Gebruik
De zaden zijn sterk als kralen en worden gebruikt om te genezen, de verpulverde, gedroogde wortel wordt gebruikt in genezende wierook en sachets. Kleine stukjes wortel verborgen in alle vier de hoeken van de keuken beschermen tegen honger en armoede. De plant telen brengt geluk aan de tuinier. Kalmoes wordt ook gebruikt om rituelen en spreuken te versterken.